پاییز 97

چالش های پیش روی اینترنت اشیاء

Blue futuristic technology background. Beautiful nodes in network connection. Plexus futuristic fantasy. 3D rendering. More original unique stylish abstract backgrounds in my portfolio.

مقدمه‌

اینترنتاشیاء (IoT) که برای نخستین بار در سال ۱۹۹۹ میلادیتوسط کوین اشتون، مورد استفاده قرار گرفت، جهانی را توصیف کرد که در آن هر چیزی ازجمله اشیاء، برای خود، هویت دیجیتال داشته باشند و به کامپیوترها اجازه دهند آنهارا مدیریت کنند.

اینترنتاشیاء، فناوری پیشرفته‌ای است که در آن برای هر موجود، قابلیت ارسال داده از طریقشبکه‌های ارتباطی اعم از اینترنت و یا اینترانت فراهم می‌شود.

واژه «چیزها» در عبارت اینترنت اشیاء می‌تواند به طیف گسترده‌ای از دستگاه‌هامانند ایمپلنت نظارت برقلب، فرستنده زیست تراشه در حیوانات مزرعه، حلزون‌های الکتریکی در آب‌های ساحلی،خودروهای دارای سنسور، دستگاه‌های تجزیه و تحلیل DNA برای نظارت بر محیط زیست یا دستگاه‌های عملیات میدانی که به آتش‌نشاناندر عملیات جستجو و نجات کمکمی‌کند، اطلاق شود.

امروزهحتی سنسورهای تشخیصگازی ساخته می‌شوند که می‌توانندتهدیدهای بیوشیمیایی را در فرودگاه‌ها تشخیص دهند و از وقوع آن‌ها جلوگیری کنند ویا مشخص کنند استیکی که در یخچال شما هست خراب شده یا نه، یا حتی با تجزیه و تحلیلنحوه نفس کشیدن شما معلوم کنند به چه نوع بیماری مبتلا هستید.

عمده‌ترینکاربردهای اینترنت اشیاء طی این سال ها «مراقبت از سلامت» و «ماشین هوشمند و سرویس‌های ابری خودکار» بوده است.

کارشناسان تا سال ۲۰۲۰ تعداد اشیاء متصلبه اینترنت را بالغ بر ۵۰ میلیارد تخمین می‌زنند.

اینتکنولوژی روز دنیا در مسیر توسعه خود با چالش‌های بسیاری رو‌به‌رو است. هرنوآوری تازه در این حوزه، پیچیدگی‌های خود را نیز به همراه می‌آورد.

متاسفانه مسائل حل نشده اینترنت و فضایمجازی و شبکه‌ها که اینترنت اشیاء، وارث آنهاست به صورت خودکار وارد این فناوریشده است، این مشکلات در نقاط مختلف کره زمین، متفاوت است، اما مهم‌ترین چالش‌هایپیش رو در بیشتر نقاط، فارغ از توسعه یافتگی و عدم توسعه یافتگی موارد زیر می‌باشد:

چالش رگولاتوری

در ایران، با وجود تلاش‌هایزیادی که در زمینه تنظیم رگولاتوری وجود داشته، اما هنوز در حوزه امنیت، حریمخصوصی، معماری و ارتباطات نیاز به وضع استانداردهای دقیقی است. مهم‌ترین نمود این چالش را می‌تواندر پراکندگی محصولات هوشمند در بازار تجاری ایران مشاهده کرد. در دیگر نقاط دنیا نیز، این موضوع به طور کامل، حل نشده است.

چالش امنیت وحریم خصوصی

اینترنتاشیاء نیازمند مکانیزم‌های محرمانگی، یکپارچگی، تصدیق هویت و کنترل دسترسی به صورتدقیق می‌باشد.

وقتی قرار استمیلیاردها دستگاه در اقصی نقاط جهان با یکدیگر ارتباط داشته باشند و با هم بهتبادل اطلاعات بپردازند، موضوع حریم شخصی کاربران چگونه مدیریت خواهد شد؟ تا کنون،پاسخ روشنی به این سوال داده نشده است.

دستیابی به اطلاعاتمربوط به عادات رفتاری کاربران می‌تواند آنها را در معرض انواع تبلیغات و آگهی‌هایناخواسته قرار دهد.

نکته دیگر در خصوص چالشاینترنت اشیاء این است که کاربران تصور می‌کنند در یک محیط آزاد و با اختیار خوددر حال انتخاب هستند در حالی که واقعیت این است که ابزارهای فناوری با جمع‌آوریاطلاعات از افراد و با مهندسی افکار، ابتدا برای آنها، ذائقه سنجی و سپس ذائقه‌سازیخواهند کرد.

هم چنین، تحقیقات مربوط به حوزه تأمین امنیت اطلاعاتی نشان می‌دهد که بسیاریاز دستگاه‌های گسترش یافته اینترنت اشیاء، سیستم امنیتی قابل اتکایی ندارند.

ازجمله سیستم‌های متصل به اینترنت، می‌توان به سیستم‌های امنیتی خانگی، نور و تهویههوای خانه، تلویزیون‌ها و ابزارهای بازی و سرگرمی و حتی یخچال، فریزرها، ماشینلباسشویی و غیره اشاره کرد. با این اوصاف در آینده نزدیک بسیاری از وسایل خانه در حریمخصوصی، قابلیت جذب اطلاعات را دارند.

اینموضوع، علاوه بر محاسن، معایبی هم به دنبال دارد. مثلاًسنسورهایی که می‌توانند بگویند کارگری که در یک میدان نفتی کار می‌کند در حال حرکتاست یا مدتی طولانی بی‌حرکت مانده و در نتیجه شاید مجروح شده است. ازسوی دیگر، همین سنسورها می‌توانند به کارفرمایان کمک کنند تا متوجه شوند دقیقاً چهطور و کجا کارمندان شان تک تک لحظه‌های روزشان را پشت سر می‌گذارند. ممکناست افراد تمایل نداشته باشند تا این حد مورد کنترل قرار گیرند.

هم چنین برخی از دستگاه‌های اینترنت اشیاء به علت عدم رمزگذاری انتقال،رابط وب ناامن، عدم حفاظت کافی از نرم‌افزار و … آسیب‌پذیرند. برخی از برنامه‌های اینترنت اشیاء اززیرساخت‌های حساس و خدمات استراتژیک مانند شبکه‌های هوشمند و حفاظت از تأسیسات،پشتیبانی می‌کنند؛ و یا برخی از اپلیکیشن‌هایاینترنت اشیاء مقدار زیادی اطلاعات شخصی در مورد خانواده، سلامت و وضعیت مالی فردرا جمع‌آوری می‌کنند. عدمرعایت نکات امنیتی و بی‌توجهی به حریم خصوصی سبب ایجاد مقاومت درپذیرش اینترنت اشیاء توسط افراد و سازمان‌ها خواهد بود.

سؤالی که در این جا مطرح می‌شوداین است که واقعاً چه کسی صاحب تمام این داده‌هاست؟ آیا اطلاعات (به شدت شخصی) که ردیاب تناسب اندام شما ضبطمی‌کند به شما تعلق دارد یا به سازنده؟ آیا پلیس باید این اجازه را داشته باشد کهدر یک پرونده قضایی به اطلاعات به دست آمده از این طریق، دسترسی پیدا کند؟

بنابراین، قطعاً با وروداینترنت اشیاء، حریم خصوصی افراد، نقض خواهد شد.

چالش جرایم سایبری

جرایم سایبری یکی ازمشهورترین موانع همه‌گیر شدن IoT به شمار می‌رود. امروزهنرم‌افزارهای پیشرفته‌ای در حوزه داده‌کاوی وجود دارد که قادر است از داده‌هایگمنام، اطلاعات دقیق و فراوانی استخراج کند. همینموضوع، نگرانی کارشناسان را از فعالیت‌های مجرمان سایبری بر بستر IoT به دنبال داشته است.

اگرچهاینترنت اشیاء، کیفیت زندگی مردم و روال کاری سازمان‌ها را بهبود می‌بخشد، اماخود، بستری آسیب پذیر در برابر حمله احتمالی هکرها است.

ازطرفی، همان طور که بدافزارهای فراوانی در سال‌های گذشته برای برنامه‌های آندرویدنوشته شده، امکان تهیه بدافزار در اینترنت اشیاء هم وجود دارد.

یک متخصص IT اخیراً نشان داد که چقدر ساده می‌تواند یک پمپ انسولین که با استفادهاز فرکانس رادیو کنترل می‌شود را هک کند و از راه دور مقادیر مرگبار انسولین را بهیک بیمار دیابتی تزریق کند. دیگر متخصصان هم ادعا کرده‌اندکه هکرها اگر انگیزه لازم را داشته باشند می‌توانند به نرم افزارهای داخل ماشین‌هایهوشمند دسترسی پیدا کنند و کنترل سرعت، ترمز و فرمان ماشین را به دست بگیرند. پیامدهای مضر هک کردن اشیایی که از این تکنولوژی استفاده می‌کنندمی تواند بی‌نهایت باشد.

اما چالش‌های تکنولوژیکی باوجود بزرگ بودن‌شان بیشتر از چالش‌های قانونی، اجتماعی و قانون‌گذاری، مسئولان ومتخصصان را نگران نمی‌کنند. چون این دستگاه‌های سنسوردارمی‌توانند به افراد خاصی قدرت زیادی ببخشند.

چالش هرج‌ومرج

پیشرفت اینترنت اشیاء به قدری سریع است که از روال زندگی عادی پیشی گرفته واز آن جا که استانداردها هنوز در زمینه امنیت، مسائل خصوصی، ارتباطات پیچیده و شمار کثیریاز دستگاه‌ها، به خوبی مورد آزمایش قرار نگرفته‌اند، چنانچه دقت کافی و همه جانبهدر تولید و طراحی اینمحصولات، وجود نداشته باشد، زندگی افراد می‌تواندبه هرج‌ومرج تبدیل شود. دور از ذهن نیست اگر نقص یک ترموستاتبتواند کل سیستم هوشمند یک خانه را دچار اختلال کند.

چالش عدم مسئولیت‌پذیری

تا امروز، سازمان‌های مختلف،از کاربری‌های این فناوری برای دستیابی به اهداف و ماموریت‌های خود بهره ‌برده‌اندو هرکدام از این دستگاه‌ها، مسئولیت استفاده خود از این فناوری را بر عهده داشته‌اندو البته گزارشاتی مبنی بر ورود و سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ اقتصادی در پروژه‌هایمتعدد مبتنی بر این فناوری نیز وجود دارد.

از طرفی در IoT ما با مفاهیم اتوماسیون رو‌به‌رو هستیم و بهدنبال آن، این سوال پیش می‌آید که اگر عملکرد غلط یک ابزار باعث ایجاد آسیب‌هایفیزیکی شود، چه کسی مسئول خواهد بود؟

به عنوان مثال پمپانسولین که وظیفه تزریق انسولین به زیر پوست بیماران دیابتی را بر عهده دارد، اگردر طول شب خراب شود یا ارتباط خود را از دست داده و از کار باز بماند، معلوم نیستچه عواقبی برای بیمار به همراه خواهد داشت.

این موضوع در صنعتخودروسازی نیز به شدت مشهود است.اگر یک خودروی بدونراننده دچار تصادف شود، با توجه به این که هیچ عامل انسانی رانندگی آن را بر عهدهندارد، مقصر چه کسی خواهد بود؟

چالش آدرس IP

همانطور که می‌دانیم، مشخصه هویتی و ارتباط اینترنتی، دو ویژگی اصلی است که می‌توانداشیاء مختلف را به عنوان بخشی از اینترنت اشیاء قرار دهد. هر کدام ازاین اشیاء هوشمند، یک آدرس پروتکل اینترنتی (IP) مختص به خود را خواهند داشت تاابزاری که به ارسال یا دریافت اطلاعات می‌پردازد، قابل تشخیص شود. ایناشیاء هوشمند، قادر خواهند بود سیستم‌هایی را تشکیل دهند که توانایی ارتباط بایکدیگر را داشته باشند.

بنابرایندر اینترنت اشیاء هر یک از دستگاه‌های الکترونیکی دارای یک آدرس IP بوده که از طریقاینترنت به هم متصل می‌شوند.

طبق گزارش ها تا کنون تمامیآدرس‌های IP نسخه ۴، به سیستم‌ها اختصاص‌یافته و بهاتمام رسیده است. میلیاردها سنسور جدید دراینترنت اشیاء وجود دارند که باید آدرس منحصربه‌فردی به آن‌ها اختصاص داد درغیر این صورت روند پیشرفت اینترنت اشیاء به کندی انجام خواهد شد. البته در حال حاضر، با استقرار IP نسخه ۶، با امکان پیکربندی خودکار، مدیریت شبکه را آسان‌تر می‌کندو مجموعه‌ای از ویژگی‌های امنیتی پیشرفته را ارائه می‌کند.

چالش داده‌کاوی، مراکز داده‌ ونیروی متخصص

در حوزه اینترنتاشیاء، نه‌تنها داده‌های سنتی گسسته، بلکه انتقال داده‌های تولیدشده توسط سنسورهایدیجیتال در تجهیزات الکتریکی، صنعتی، خودرو و حمل‌ونقل، اطلاعات محسوب می‌شود. این انتقال داده‌هادر مورد محل سکونت، حرکت، لرزش، دما، رطوبت و حتی تغییرات شیمیایی در هوا هستند. داده‌کاوی می‌توانددر رسیدگی به مسائل عملیاتی فوری و یا اطلاع مدیران از رفتار مشتریان و استراتژیرقبا موثر باشد. داده‌ها نیاز به مهار و درک با استفاده ازکامپیوتر و مدل‌های ریاضی دارند. در حال حاضر با توجه به سرعت گسترش این فناوری، در زمینهاستخراج داده از شبکه‌های حسگر و تحلیل داده‌های تصویری و ویدئویی و حتی نیرویاجرایی، کاستی هایی دیده می‌شود.

چالش مالی و عدم وجود زیرساخت های کافی

این مسئله به همراه بهره‌مندی از اینترنتپرسرعت برای استفاده از این فناوری، بیشتر در کشورهای در حال توسعه مطرح است کهنیازمند سرمایه گذاری برای گسترش اینترنت اشیاء و خرید تجهیزات سخت افزاری و نرمافزاری مورد نیاز می‌باشند.

چالش به روزرسانی

نرم‌افزارهایی که بر رویاشیاء مختلف نصب شده‌اند با توجه به مسائل امنیتی، هماهنگی با رشد سخت افزارها ونیازهای دیگر نیاز به به‌روزرسانی دارند که خود این موضوع از معضلات این فناوریاست.

چالش زیستمحیطی و مدیریت انرژی

در ابزارهای مورد استفاده در اینترنتاشیاء، گاهی نیاز است که سنسورها به طور دائم، روشن باشند.از طرفی تعویض مدام باتری‌های میلیاردهادستگاه در سراسر دنیا دور از ذهن است. باید به دنبال شیوه‌هایی بود که از انرژی‌هایمحیط مانند ارتعاش، نور، جریان هوا و… در تأمین توان سنسورها بهره برد. به‌طور مثال دانشمندان، یک نانوژنراتور رامعرفی کرده‌اند که از تکانه‌های بدن، الکتریسیته تولید می‌کند.

همچنین استفاده از میلیاردها سنسور ودروازه‌های ورودی و سرورهای ذخیره و پردازش اطلاعات، نیازمند مصرف انرژی الکتریکیفراوانی می‌باشد که می‌تواند آسیب‌های جدی به محیط زیست وارد نماید.

چالش نظامی‌سازی

از نکاتقابل توجه در تحولات فناوری، پیوند توسعه فناوری‌های جدید با فعالیت‌های نظامیبوده که ایده جهانی‌سازی را بیش‌تر به ذهن متبادر می‌سازد. با نگاهی بهتاریخچه بسیاری از تکنولوژی‌ها می‌توان دریافت که تولد رادیو با توجه به مقتضیاتدوران جنگ و پیدایش اینترنت به خواسته وزارت دفاع آمریکا برای حفاظت از شبکه‌کامپیوترهای این کشور، پیوند خورده است. بنابراین نقش اهداف اقتصادی و سیاسی قدرتمندان در توسعهتحولات این حوزه را نمی‌توان انکار کرد.

برای مثال در چندین دههگذشته، وزارت دفاع آمریکا، نقش اساسی را در پیشبرد فناوری‌های مبتنی بر سنسورها،شبکه‌های کامپیوتری و تکنولوژی‌های ارتباطی بر عهده داشته است و این موارد، پایهفناوری اینترنت اشیاء را شکل داده‌اند.

سیستم‌های مختلف نظامی(فرمان، کنترل، ارتباط، پردازش، اطلاعات، پایش و شناسایی)، از میلیون‌ها سنسور استفاده می‌کنند که مبتنی بر پلتفرم‌هایمختلفی عمل کرده و هدف آنها، ارائه درک صحیحی از نیروها و تهدیدات میدان نبرد (در زمین، هوا و دریا) است.

به عنوان مثال، در سیستم‌هایکنترل آتش، استفاده از سنسورهای شبکه‌ای و تحلیل‌های دیجیتالی موجب شده تا امکانپاسخ‌های خودکار به تهدیدهای متعدد، به صورت هم زمان وجود داشته باشد.

برخیاز فناوری‌های مرتبط با حوزه فناوری اینترنت اشیاء در حوزه‌های غیر رزمی نیز مورداستفاده قرار گرفته‌اند. به عنوان نمونه، از این فناوری برای تمرین‌ها و شبیه‌سازهاینظامی استفاده شده است تا با کمک سنسورها و دریافت کننده‌های مختلف، شرایط واقعیصحنه نبرد به درستی شبیه‌سازی شود. هم چنین، این امکان فراهم می‌‌شود که سلامت جسمانی نیروها درهر زمان، به فرماندهان اطلاع داده شده و امر تصمیم‌گیری در لحظات سخت،‌ تسهیل گردد.

اینکه بتوان زندگی عادی و روزانه مردم را از کنترل نظامیان با استفاده از اینترنتاشیاء، دور نگاه داشت از دیگر معضلات پیش روی این فناوری است.

در مجموع، آن چه قطعی و مسلم است گسترشفراگیر و رو به رشد اینترنت اشیاء در دنیای امروز است. هر چند با این توصیفات، امکان کنترل ومهار این فناوری تقریباً غیرممکن است ولی برای استفاده بهینه از مزایای بی شمار آنباید آمادگی‌های لازم برای مواجهه با آن صورت پذیرد تا به این طریق، اثرات منفی آنکاهش یابد.

درج نظر

درج پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

محبوبترین‌ها

بالا