زمستان 97

کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی در مدیریت گردشگری

قرن ۲۱، عصر اقتصاد اطلاعاتیاست. با توسعه اقتصادی و پیشرفت اجتماعی (استاندارد مادی و فرهنگی زندگی افراد بهبودیافته و اوقات فراغت آنها افزایش می‌یابد) گردشگری به‌ عنوان نوعی روش فراغت بیشاز پیش پذیرفته شده است.

سیستم اطلاعات جغرافیایی به‌کار رفته در مدیریت گردشگری، یکی از موارد اصلی درارائه اطلاعات گردشگری است. باتوجه به معرفی مفاهیم سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و سفر (TGIS)، مقاله حاضر نقشی را توضیح می‌دهدکه سیستم اطلاعات جغرافیایی در مدیریت گردشگری ایفا می‌کند.

گردشگری، ویژگی‌های جغرافیایی قابل توجهی دارد و GIS سیستمیاطلاعاتی است که برای پژوهش‌های جغرافیایی و تصمیم‌گیری، خدمات ارائه می‌دهد تا بتوانددر مدیریت گردشگری نقش مهمی داشته باشد.

GIS، باپردازش کارکردهایی مانند جمع‌آوری، ذخیره‌سازی، پردازش و تحلیل مکانی داده‌ها، خدمات را به‌طور مستقیم برایمدیریت گردشگری فراهم می‌کند. همچنین در زمینه اجرای مدیریت اطلاعات گردشگری وتوانایی ایجاد یک نقشه موضوعی جامع، کاربرد بسیاری دارد.

 این مقاله مشکلات کاربردهای GIS در مدیریت گردشگری را تحلیل می‌کند. باتوجه به پذیرش دیدگاهی وسیعدرباره فناوری و سیستم مدیریت فعلی و فناوری کلیدی، مشکلات TGIS عبارت از ساخت پایگاه داده اطلاعات جغرافیایی گردشگری، ایجاد ساختارداده و مدل داده، طراحی سیستم پایگاه داده اطلاعات جغرافیایی گردشگری است. همچنین جنبه‌هایتوسعه و ترکیب GIS با فناوری‌های اطلاعاتی جدید را نشان می‌دهد.

 GIS، در مدیریت گردشگری نقش مهمی را ایفا کرده است. در عین حال، بایدتوجه داشت که فناوری اطلاعات به‌طور مداوم تغییر می‌کند، بنابراین باید مطابقتوسعه فناوری اطلاعات بهبود یابد و انطباق پیدا کند. با بررسی جنبه‌های به‌کاررفته GIS در مدیریت گردشگری، مواردی مانندRS و GPS به‌عنوان ابزارهای مکمل به‌کار رفته در جمع‌آوری و به‌روز‌ رسانی داده‌هایGIS برای افزایش توانایی جمع‌آوری اطلاعات سیستم، ترکیب فناوری مالتی مدیا ومجازی با GIS و افزایش جذابیت سیستم برای گردشگران، ترکیب فناوریسیستم خبره با GIS و افزایش ظرفیت سیستم برای حل مشکلات سفر باید بهبود پیدا کنند.

مقدمه

قرن ،۲۱ عصر اقتصاد اطلاعاتی است. این مورد نه سرمایه بلکه دانش اطلاعاتی استکه نقشی حیاتی در جامعه اطلاعاتی ایفا می‌کند. با توسعه اقتصادی و پیشرفت اجتماعی(استاندارد مادی و فرهنگی زندگی افراد بهبود یافته و اوقات فراغت آنها افزایش می‌یابد).گردشگری به‌عنوان نوعی روش فراغت بیش از پیش پذیرفته شده است و به‌طور پیوستهتعداد گردشگران افزایش می‌یابد. از یک طرف، این امر توسعه فعال گردشگری را تشویق کردهو از طرف دیگر، چالش‌های جدیدی نیز برای مدیریت گردشگری سنتی ایجاد می‌کند. نیازفوری به بهبود کارایی مدیریت و به‌روز رسانی استانداردهای صنعت وجود دارد،بنابراین سیستم اطلاعات جغرافیایی به‌کار رفته در مدیریت گردشگری، مورد مهم وضروری برای اطلاعات گردشگری است. این سیستم می‌تواند فناوری قابل توجه مدیریت سفررا برای تضمین مدیریت اثربخش و علمی فراهم کند و به گردشگران بیشتری این امکان را بدهدتا از اینترنت برای یافتن اطلاعات سفر مورد نیاز خود استفاده کنند. در مقایسه بادسترسی سنتی به اطلاعات سفر روشی که شبکه و اطلاعات سفر را دریافت می‌کند، نه تنهاسریع، آگاهی‌بخش و با محتوای جدید است، بلکه هزینه آن پایین بوده و مورد علاقهاکثر گردشگران جوان است که سفر آنها را به‌طور قابل توجهی تسهیل کرده و برای سفرهایبعدی ترغیب می‌کند. همچنین موجب توسعه بیشتر صنعت گردشگری خواهد شد.

مروری بر سیستم اطلاعات جغرافیایی

سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) علم در حال ظهوری است که علم جغرافیا، کامپیوتر، ریاضیات، آمار،مدیریت،  نقشه‌برداری و نقشه‌کشی را در هم می‌آمیزد.با توجه به داده‌های زمین مکانی (توسط سخت‌افزار و نرم‌افزار کامپیوتر فراهم می‌شود)این سیستم داده‌های مکانی را جمع‌آوری، ذخیره، مدیریت، ویرایش و مدل‌سازی می‌کند ونمایش می‌دهد. همچنین با استفاده از روش تحلیل مدل فضایی، اطلاعات مختلف مکانی وپویا را برای راه‌اندازی سیستم فناوری کامپیوتری ارائه می‌دهد تا به پژوهش‌هایجغرافیایی و تصمیم‌گیری کمک کند. به‌دلیل مدیریت داده، تحلیل مکانی، تحلیل چند عاملجامع و قابلیت‌های پایش پویای کارآمد آن، به یک ابزار اثربخش تصمیم‌گیری مدیریتتبدیل شده که به‌طور گسترده در مدیریت زمین، برنامه‌ریزی شهری، پیشگیری و کاهشفاجعه، توسعه املاک، حوزه‌های تجاری و دیگر حوزه‌ها مورد استفاده قرار گرفته است.

به‌طور کلی اینسیستم از سیستم‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری تشکیل می‌شود. سیستم سخت‌افزاری GIS از تجهیزات کامپیوتری و شبکه به‌همراه تعدادی ساختار دستگاه خارجیتشکیل می‌شود که در آن کامپیوتر، میزبان GIS است. دستگاه‌های خارجی شامل دستگاه ورودی، دستگاه خروجی وتجهیزات ذخیره‌سازی و ارسال می‌شود. معماری پردازش شبکه، دستگاه‌های شبکه را تعیینمی‌کند.

سیستم نرم‌افزاریGIS شامل پنجمورد می‌شود که عبارت از ورود داده‌ها، پردازش داده‌ها، ذخیره‌سازی و مدیریت داده‌ها،تحلیل مکانی و خروج داده‌ها است. ویژگی‌های اصلی آنها نیز جمع‌آوری و ویرایش داده‌ها،ذخیره‌سازی و مدیریت داده‌ها، پردازش و تبدیل داده‌ها، تحلیل و آمار مکانی، تولیدو نمایش نتیجه است.

مفهوم سیستم اطلاعات جغرافیایی سفر

پایه اصلی گردشگری این است که گردشگران محل سکونت خود را به‌دنبال چیزهای تازهترک می‌کنند. اکثر اطلاعات و داده‌ها دارای مشخصات جغرافیایی بوده که پایه‌ای برایایجاد سیستم اطلاعات جغرافیایی سفر (TGIS) فراهم می‌کنند. سیستم GIS برای مدیریت و خدمات گردشگری است که موارد کامل آن درباره مفهوم سیستماطلاعات گردشگری بوده و شامل بخش‌های مهم و ضروری می‌شود.

با توجه به پایگاهداده اطلاعات جغرافیایی برای گردشگری، TGIS از تئوری و روش‌های علم مهندسی واطلاعات سیستم‌ها برای جمع‌آوری، به‌روزرسانی، مدیریت، نمایش، جستجو، تحلیل داده‌هایسفر و خروجی کارتوگرافی استفاده می‌کند. این یک سیستم خدمات سفر است که ورودی،مدیریت و برنامه‌ها را در یک سیستم قرار می‌دهد. اهداف پژوهشی TGIS آن دسته از اطلاعات و داده‌هایی هستند که با اطلاعات و داده‌هایجغرافیایی گردشگری مانند حمل و نقل، سکونت، سرگرمی، خرید، مشخصات و ویژگی‌هایفرهنگی مرتبط است. هدف نهایی TGIS فراهم کردن خدمات به‌موقع، صحیح وراحت برای رفع نیازهای متفاوت کاربران مختلف است.

توسعه و طراحی TGIS باید براساس مقررات صنعت گردشگری انجام شود و با بررسی نظراتبرنامه‌ریزان گردشگری که به‌طور جامع اقتصاد، بازاریابی، زیبایی‌شناسی، توسعهپایدار، روانشناسی و سایر جنبه‌ها را در نظر می‌گیرند، سازگار باشد تا نیازمندی‌هایگستره وسیعی از مصرف‌کنندگان را برآورده سازد.

نقش‌ GIS در مدیریت گردشگری

گردشگری ویژگی‌های جغرافیایی مهمی دارد و خود GIS سیستمی اطلاعاتی است که خدماتی را به پژوهش‌های جغرافیا و تصمیم‌گیریارائه می‌کند که می‌تواند در مدیریت گردشگری نقش‌های مهمی ایفا کند.

به‌طور خاص، GIS با پردازش کارکردهایی مانند جمع‌آوری، ذخیره‌سازی و تحلیل مکانی داده‌ها،خدماتی را به‌طور مستقیم برای مدیریت گردشگری فراهم می‌کند. نقش‌های GIS در مدیریت گردشگری عبارت است از:

۱ـ اجرایمدیریت اطلاعات گردشگری

پیشرفت و توسعه علم کامپیوتر و فناوری اطلاعات به معنای زمان، کارایی و پولاست. اطلاعات صحیح سفر می‌تواند در هزینه مسافران صرفه‌جویی کند و سطح خدمات ومدیریت بخش گردشگری را بهبود بخشد. در حال حاضر، به‌کارگیری اینترنت و تلویزیون درمدیریت گردشگری بسیار رایج شده است؛ اما از لحاظ عمق کاربرد و توسعه فناوریاطلاعات در مدیریت گردشگری عقب‌تر از سطح کلی توسعه گردشگری است. منابع اطلاعاتگردشگری پراکنده بوده و تمام گردشگران نمی‌توانند آنها را به اشتراک بگذارند وفاقد تحلیل فناوری در طول فرایند جستجو است. بنابراین گردشگران از نتایج آن راضینیستند.

GIS، دارای دو قابلیت گردآوری و ذخیره‌سازی اطلاعات و کارکردهای تحلیلو پردازش اطلاعات است، به‌طوری‌که می‌تواند خدمات را از دو حوزه برای مدیریتگردشگری فراهم کند؛ نخست از دیدگاه گردشگر، GIS ویژگی‌های ذخیره‌سازی اطلاعات قدرتمندی دارد و می‌تواند خدمات بررسیاطلاعات سفر را برای گردشگران فراهم کند. دوم اینکه از دیدگاه بخش خدمات مدیریتسفر، می‌تواند مدیریت گردشگری را آسان‌تر سازد.

۲ـ تواناییایجاد یک نقشه موضوعی جامع

اگر گردشگران در هنگام سفر یک نقشه گردشگری جامع داشته باشند، خواهند توانستبرای بازدید جستجو کرده و خدمات سفر بهتری دریافت کنند. نقشه‌های سفر سنتی، کاغذی بودهو به‌دلیل محدودیت فضا، ارائه وضعیت دقیق، دشوار است. یک مزیت مهم GIS آن است که دارای کارکردهای ویرایش متن و تصویر بسیار قدرتمند بودهو برای آن نگهداری داده‌ها نیز بسیار راحت است. این سیستم می‌تواند هزینه نقشه‌هارا به‌شدت کاهش دهد و از فرایند طاقت‌فرسای نقشه‌کشی سنتی جلوگیری کند. در مقایسهبا نقشه‌های سنتی و کاغذی، مزایای ترسیم نقشه‌های گردشگری GIS روشن است. ضمناً، به‌دلیل قابلیت‌های ذخیره‌سازی لایه‌ای آن،گردشگران نه تنها می‌توانند نقشه‌ای شامل تمام عناصر گردشگری مانند زمین، حمل ونقل جاده‌ای، خدمات، امکانات و جاذبه‌های گردشگری ایجاد کنند، بلکه می‌توانند یک یاچند عنصر را روی هم قرار داده، سپس با استفاده از GIS نقشه را تولید کنند. این ویژگی‌ها برای گردشگران آسایش و راحتی بهارمغان می‌آورد.

۳ـ  شرایط مناسب برای توسعه گردشگری

GIS، دارای کارکرد تحلیل مکانی قدرتمندی است که عمدتاً در برنامه‌ریزیشهری مورد استفاده قرار گرفته است. به‌طور مشابه، GIS می‌تواند در توسعه گردشگری نیز به‌کار گرفته شود. با استفاده از قابلیت‌هایتحلیل مکانی GIS می‌توان بر روی موارد انسانی و طبیعی، حمل و نقل،آب و هوا، توپوگرافی، خاک، گیاهان، حیوانات و گیاهانی در مناطق خاص تحلیل انجامداد که می‌تواند به واحدهای مرتبط کمک کند تا اولویت‌بندی مناطق توسعه را ترسیمکرده، چیدمان مسیرهای گردشگری را به‌صورت مناسب مرتب کنند. سپس منطقه محافظت طبیعی،امکان رشد و توسعه را به‌طور واضح تعریف کنند. بعد میزان جاذبه‌های گردشگری را نیزتعیین کرده و شرایط را برای برنامه‌ریزی گردشگری و تصمیم‌گیری فراهم کنند. بنابراینGIS برای داده‌کاوی که به‌صورت بالقوه به مدیریت گردشگری کمک می‌کندنیز سودمند است. واحد مدیریت گردشگری می‌تواند از میان تعداد زیادی از داده‌هایذخیره شده GIS، اطلاعات مناسب برای عملیات کسب و کار را دریافت کند و رقابت‌پذیریرا با استفاده از فناوری داده‌کاوی بهبود ببخشد. واحدهای برنامه‌ریزی گردشگری براساساین اطلاعات می‌توانند پیشرفت‌ روزافزون، برنامه‌ریزی توسعه و پیش‌بینی را برای جاذبه‌هایگردشگری انجام دهند.

چگونگی فرایند توسعهGIS

با توسعه سریع فناوری اطلاعات، کارکرد نرم‌افزار GIS بیش از پیش قدرتمند شده است که تضمین فنی را برای دستیابی بهمدیریت شبکه TGIS فراهم می‌کند؛ زیرا کاربران(گردشگران و مدیران اجرایی صنعت) نیازمندی‌های خاصی به درک، روشنی و غنی بودن داده‌هایاطلاعات گردشگری دارند. بنابراین سیستم اطلاعات جغرافیایی سفر باید از سیستم عمومیبازیابی اطلاعات متمایز شود. این روند سیستم را ملزم می‌کند تا تصاویر زمین مکانی،داده‌های مالتی‌مدیا و و داده‌های توصیفی گردشگری را مدیریت کند و کاربران می‌تواننداز میان داده‌ها به‌سرعت و آسانی به سیستم بازیابی دست پیدا کنند. این سیستم بایدبرای سیاستگذاران، تحلیل اطلاعات گردشگری و ظرفیت پردازش نیز داشته باشد و کارکردهایتصمیم‌گیری را درک کند. بنابراین براساس پایگاه داده اطلاعات جغرافیایی گردشگری، TGIS سیستم‌های اطلاعاتی مالتی‌مدیا، اطلاعات جغرافیایی گردشگری را با پشتیبانیسخت‌افزار و نرم‌افزار کامپیوتر و با استفاده از تئوری و روش‌های علم مهندسی واطلاعات سیستم‌ها به‌طور گسترده به‌دست آورده، ذخیره، مدیریت و تحلیل کند و به‌کارمی‌گیرد.

در چین، توسعه سیستماطلاعات جغرافیایی نیز رشد کافی نداشته است. بر همین اساس فعالیت‌های گردشگری برایسازماندهی سفرهای گروهی معمولاً از طریق آژانس‌های مسافرتی انجام می‌شود. همچنین واحدهایمدیریت گردشگری فاقد مدیریت اثربخش سیستم هدایت اطلاعات گردشگری در سفر مستقل کهبیش از پیش درحال رشد است، هستند. اکثر مسافران مستقل فعالیت‌های گردشگری را براساسدانش و تجربه خود انجام می‌دهند. درحال حاضر، کمبود سیستم اطلاعات جغرافیایی درسطح این کشور  وجود دارد. البته شاید چنین کشوریاطلاعات گردشگری نسبتاً کاملی در شبکه سفر آن وجود داشته باشد؛ ولی به‌نظر می‌رسد پژوهش‌هادر زمینه ارائه اطلاعات مکانی و توسعه پایدار گردشگری ضعیف‌تر است، بنابراین حتیاگر سیستم‌های اطلاعاتی در اکثر شهرهای آن وجود داشته باشد، اطلاعات ناقص است یا سیستم‌هایاطلاعاتی آنها یک سامانه ساده را نیز ندارند.

مسائل ذکرشده باالزامات توسعه گردشگری در عصر اطلاعات امروزی تناسب ندارد. علاوه بر این، مثال‌هایمتعددی وجود دارد که توسعه سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی گردشگری منطقه‌ای در چینانجام شده است؛ اما دچار صورت‌های مختلفی از کمبودها و نقایص هستند. برای مثال، نمایشسه بعدی زمین، یکپارچگی بی‌نقص داده‌های چندمنبعی، طراحی بهترین مسیرهای گردشگری وبه‌روز رسانی اطلاعات مالتی‌مدیا، به سختی نیازهای واقعی کاربران را رفع می‌کنند.

با پذیرش دیدگاهیگسترده درباره فناوری کنونی و سیستم مدیریت، فناوری کلیدی، مشکلات TGIS عبارت از ساخت پایگاه داده اطلاعات جغرافیایی گردشگری، ایجادساختار داده و مدل داده، طراحی سیستم پایگاه داده اطلاعات جغرافیایی گردشگری است.

در حال حاضرساختارهای داده و شبکه‌ای مزایا و معایب خاص خود را دارند. داده‌های ترکیبی فقط دونوع دارند که به‌صورت مجزا ذخیره می‌شوند و مشکلات نحوه دست‌کاری مشخصات ساختاریآنها حل نشده است. از طرف دیگر، بخش کنونی، تصمیم‌گیری اشتیاق کافی برای ساخت TGIS را ندارد. بنابراین، طراحی و توسعه TGIS باید در این مرحله به‌صورت تدریجی انجام شود. این سیستم می‌تواند با کارکرداولیه مورد استفاده قرار گیرد و در طول راه‌اندازی، کارکردها باید با جذب مستمرسرمایه و نهایتاً درک عملیات بلندمدت TGIS به‌صورت تدریجی توسعه یابند.

GISدر مدیریت گردشگری

GIS به‌کار رفته در مدیریت گردشگری نقش مهمی ایفا کرده است. در عینحال (باید توجه داشت که فناوری اطلاعات به‌طور مستمر تغییر می‌کند) GIS به‌کار رفته در مدیریت گردشگری نیز باید با توسعه فناوری اطلاعاتبهبود یابد و انطباق پیدا کند.

با بررسی بخش‌های به‌کاررفته در مدیریت گردشگری می‌توان دریافت مواردی که باید بهبود یابند، عبارت است از:

۱ـ RS و GPS به‌عنوان ابزارهای مکمل به‌کار رفته برای جمع‌آوری و به‌روز رسانیداده‌های GIS و افزایش توانایی جمع‌آوری اطلاعات سیستم است. RS دارای کارکردهای قوی‌تری در حوزه‌های جمع‌آوری اطلاعات فضایی مقصدو پردازش تصویر جاذبه‌های گردشگری است. GPS نقش‌های بیشتری درموقعیت‌یابی در فضا و جمع‌آوری داده‌های منابع طبیعی گردشگری ایفا می‌کند، به‌طوری‌کهمی‌توان آن را برای کسب سریع پارامترهای نقاط کنترلی زمین مورد استفاده قرار داد واز آن برای اندازه‌گیری کسب داده‌های اطلاعات فضایی استفاده کرد. RS، GPS و GIS به‌کار رفته در مدیریت گردشگری به‌طور همزمان این امکان را می‌دهندتا داده‌های اطلاعات گردشگری را به‌طور خودکار به‌دست آورده، پردازش و به‌روزرسانی کند. همچنین اطلاعات پایگاه داده را در هر زمانی به‌صورت پویا به‌روز رسانیکند تا گردشگران بتوانند به موقع و با دقت بیشتر اطلاعات گردشگری را دریافت کنند. اینبرای گردشگران راحت است و علاوه بر این سطح مدیریت گردشگری را بهبود می‌بخشد.

۲ـ ترکیب فناوریمالتی‌مدیا و مجازی با GIS برای افزایش جذابیت سیستم گردشگران، مالتی‌مدیاصدا، ویدئو، تصویر و متن را با هم ترکیب می‌کند و کارکرد سیستم را بهبود می‌بخشد وقابلیت دید سیستم را افزایش می‌دهد. درحالی‌که صورت‌های مختلف نمایش برای دریافتتمام اطلاعات مورد نیاز گردشگران بسیار سودمند هستند. از طرف دیگر، با استفاده ازفناوری واقعیت مجازی، شبیه‌سازی منطقه طبیعی و نمایش منطقه به‌صورت سه بعدی باعثدرک شهودی مسافران از اطلاعات گردشگری می‌شود و علاقه آنها را افزایش می‌دهد.بنابراین GIS در مدیریت گردشگری عملکرد بهتری خواهد داشت.

۳ـ ترکیب فناوریسیستم خبره با GIS برای افزایش ظرفیت سیستم و حل مشکلات سفر، سیستمخبره یک سیستم کامپیوتری است که براساس روش برنامه‌نویسی مبتنی بر دانش ایجاد می‌شود.این سیستم، دانش و تجربه خبرگان در حوزه‌ای خاص را به‌طور جامع، یکپارچه می‌کند و می‌تواندبا فرایند شبیه‌سازی استدلال خبرگان برای تصمیم‌گیری مثل یک خبره از دانش برای حلمشکلات پیچیده‌ای استفاده کند که فقط خبرگان می‌توانند آن را حل کنند. در فرایند GIS به‌کار رفته در مدیریت گردشگری نیز می‌توان از سیستم ارزیابی وخبره برای بررسی منابع گردشگری، سیستم بازیابی و محافظت، بازرسی محیطی و اکولوژیکیاستفاده کرد تا به‌طور منطقی منابع گردشگری و طبیعی توسعه داده شود و مورد بهره‌برداریقرار گیرد.

نتیجه‌گیری

توسعه گردشگری نه تنها به مدیریت و تبادل اطلاعات خاص خود، بلکه به انطباق باتوسعه اقتصادی و نیازهای اطلاعاتی کل جامعه نیز نیاز دارد. GIS، به‌کار رفته در مدیریت گردشگری، نیاز قطعی مدیریت و توسعهگردشگری است. توسعه فناوری اطلاعات جدید به‌طور مستمر چالش‌های جدیدی را برایمدیریت گردشگری ایجاد می‌کند. در این صورت، سؤال بسیار مهمی مطرح می‌شود که چگونه درمدیریت گردشگری از GIS به‌طور کامل استفاده شود تا انطباق بهتری با نیازهای توسعهاطلاعاتی پیدا کند. در این مورد می‌توان بیان کرد که پاسخگویی به سؤال، مستلزمبررسی و مطالعه بسیار دقیق است.

کنفرانس بین‌المللیعلوم و مهندسی محیط‌زیست

گروه مدیریت کسب و کار و اقتصاد،دانشگاه مهندسی هاربین، چین

چاپ شده در نشریه الزویر (Elsevier)

درج نظر

درج پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

محبوبترین‌ها

بالا